PUBLICITÉ

Obesitas en geassocieerde ziektes waar men niet meteen aan denkt …

Gepubliceerd door Hélène Joubert, wetenschapsjournaliste op 19/07/2016 - 14h24
-A +A

Obesitas is meer dan alleen maar een tailleomtrek of een onesthetisch iets. Het is een echte ziekte die bovendien aan de basis ligt van tal van aandoeningen. We kennen al diabetes, hypertensie en artrose, maar minder bekend is dat obesitas ook een reëel risico op kanker inhoudt en onder meer slaapapneu en galsteenvorming kan veroorzaken.

Met de samenwerking van prof. Jean-Michel Oppert, hoofd van de dienst ‘Nutrition’ van het  ’Hôpital la Pitié Salpetrière’ (Parijs).

PUB

Obesitas of vetweefselziektes?

Obesitas is een buitensporige hoeveelheid lichaamsvet die nefaste gevolgen heeft voor de gezondheid, stelt de Wereldgezondheidsorganisatie. De indicator om die overdadige vetmassa te meten, is de body mass index (BMI). Bij een waarde hoger dan 30 kg/m² spreekt men van obesitas. Maar de BMI is geen perfect instrument. Ziektes die samenhangen met en door het overgewicht worden veroorzaakt, hangen namelijk niet alleen af van de hoeveelheid vet, maar ook van de vetverdeling, de lichamelijke samenstelling (verhouding vetmassa/magere massa), de leeftijd en de etnische afkomst. Daarom zou de term "vetweefselziektes" hier meer op zijn plaats zijn dan obesitas.

Buik- of abdominale obesitas vormt de grootste bedreiging voor de gezondheid. Patiënten met buikobesitas ontwikkelen namelijk makkelijker diabetes en cardiovasculaire complicaties (van het hart- en vaatstelsel). Een meer globale verdeling van het vetweefsel of een concentratie van het vetweefsel in het onderste lichaamsgedeelte zal eerder mechanische complicaties veroorzaken (artrose van de knieën, veneuze insufficiëntie, enz.). 

Obesitas: de lange lijst van kwalen

We weten intussen dat diabetes type 2, hypertensie, verhoogde cholesterol- en triglyceridenwaarden en cardiovasculaire ziektes allemaal het gevolg kunnen zijn van obesitas. Maar dat is niet alles…

  • Obstructieve slaapapneusyndroom

Zo’n 40 % van de obese patiënten hebben last van het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS). Dat manifesteert zich door vermoeidheid, slaperigheid overdag of concentratieproblemen. Van alle mensen die slaapapneu hebben, is 30% obees. Slaapapneu is vooral een belangrijke oorzaak van hypertensie (verhoogde bloeddruk). In een ernstig stadium ligt het risico op een cardiovasculair accident (o.a. hartinfarct)  minstens drie keer hoger dan bij de normale bevolking.

Een andere ademhalingscomplicatie van obesitas is ademnood (dyspneu). Stoornissen van de longventilatie komen trouwens heel veel voor bij overgewicht of obesitas.

Ook astma gaat vaak samen met obesitas, al is het niet duidelijk of het een complicatie van obesitas is. Allebei hebben ze een sterke, chronische ontstekingscomponent.

  • Gewrichtsaandoeningen

Artrose van de knieën, ook bekend als gonartrose (slijtage van het kraakbeen van de kniegewrichten), is een mechanische complicatie van obesitas en wordt veroorzaakt door mechanische stress als gevolg van het overgewicht. Afvallen helpt, omdat de gewrichten dan minder belast worden. Al volstaat dat niet altijd om de symptomen te verlichten…

Andere gewrichtsaandoeningen (artrose van de heupen, de handen en de vingers, ontstekingen van de wervelschijven, enz.) worden dan weer verergerd door overgewicht. Dat komt door de ophoping van bepaalde stoffen (cytokinen) in het vetweefsel. Die cytokinen nestelen zich in de gewrichten en richten zowel systemische (algemene) als lokale schade aan.

Gewichtsverlies heeft ook een gunstig effect op de pijn; het kan zelfs leiden tot uitstel van opereren (bij een gewichtsverlies van 5 kilo neemt de kans op een operatie met 25 % af).

  • Kanker

Sommige hormoonafhankelijke kankers of  kankers van het spijsverteringsstelsel komen bij obese patiënten meer voor. Dat is het geval met prostaatkanker, kanker van de galwegen, nierkanker, baarmoederslijmvlieskanker, borstkanker na de menopauze, slokdarmkanker en darmkanker. Volgens de WGO is obesitas goed voor een derde van het aantal geregistreerde gevallen van deze kankers. Het feit dat het insulinegehalte in het bloed (een groeifactor) bij obese patiënten verhoogd is (hyperinsulinemie), zou de ontwikkeling van gezwellen kunnen bevorderen. Het aantal opgenomen calorieën kan, net als een te hoog oestrogeengehalte, bij obese vrouwen tot borstkanker leiden.

  • Leversteatose

Leververvetting of steatose komt bij obesitas veel voor. Het  kan dan gaan om zuivere steatose (een ‘vette lever’) zonder ontsteking of risico op verslechtering, of om een verder gevorderd stadium bekend als niet-alcoholische steatohepatitis (NASH). Deze laatste vorm kan evolueren naar levercirrose en zelfs kanker (hepatocellulair carcinoom). Leversteatose is ook een risicofactor voor hart- en vaataandoeningen, hypertensie en diabetes. Een klein gewichtsverlies volstaat al om een forse afname van het levervet te bekomen, maar ook van de insulineresistentie - de eerste stap naar diabetes.

  • Galsteenvorming

Galsteenvorming is een veel voorkomend fenomeen bij obese patiënten. Gewichtsverlies leidt zelfs tot een tijdelijke toename van galsteenvorming - vooral als het gewichtsverlies op heel korte tijd plaatsvindt (bijvoorbeeld na obesitas- of bariatrische chirurgie).

“Bij mensen met een gewicht dat 20 % boven het theoretische ideale gewicht ligt, komt galsteenvorming twee keer meer voor”, vertelt dr. Didier Mennecier, hepato-gastro-enteroloog en verslavingsdeskundige in Parijs. “Dat is te wijten aan een verhoogde cholesterolproductie en verhoogde afscheiding van cholesterol door de gal. Een heel calorierijke voeding stimuleert bovendien de vorming van galstenen. Hetzelfde zien we bij een voedingspatroon dat veel meervoudig onverzadigde vetzuren bevat”.

  • Hyperurikemie (verhoogd urinezuur)

Een sterke concentratie van urinezuur in het bloed komt meer voor bij mensen met obesitas, maar de reden hiervan is nog niet helemaal duidelijk. Het fenomeen kan jichtaanvallen uitlokken (ophoping van urinezuurkristallen in de gewrichten) en/of nierstenen. Afvallen heeft een gunstig effect.

  • Gastro-oesofageale reflux

Buikobesitas en een dik buikje (die allebei tot verhoogde druk in de buik leiden), maar ook een hoge vetconsumptie spelen een doorslaggevende rol in het ontstaan van gastro-oesofageale reflux (pijn achter het borstbeen en vooral het terugvloeien van maagzuur naar de mond).

  • Verstoorde menstruatiecyclus

Veel obese vrouwen hebben last van uitblijvende maandstonden of een onregelmatige menstruatiecyclus. Obesitas gaat vaak samen met hormonale stoornissen (te hoog androgeengehalte), waardoor er minder vaak een eisprong plaatsvindt en de vruchtbaarheid daalt. Dat laatste kan ook terug te voeren zijn op een syndroom van polycystische eierstokken, iets wat vaker voorkomt bij obese vrouwen. Deze hormonale stoornis leidt tot een abnormale verhoging van de androgeenproductie in de eierstokken, wat de productie van eicellen verstoort. In plaats van dat de eicellen op het moment van de eisprong vrijkomen, veranderen ze in cystes.

  • Plasincontinentie

Obesitas is wel degelijk een risicofactor voor genitale prolaps (verzakking van organen), maar in veel gevallen ook voor plasincontinentie (risico maal factor 1,5 tot 2,5). Alle types van incontinentie (inspanningincontinentie en incontinentie door plotselinge plasdrang) lijken voor te komen. Obesitas vergroot ook de ernst van de plasincontinentie. De verhoogde druk op de buik als gevolg van het overgewicht zou de voornaamste oorzaak zijn. Afvallen verbetert de symptomen aanzienlijk.

  • Intracraniële hypertensie

Intracraniële hypertensie komt bij obese vrouwen meer voor (tot 20 keer meer dan bij de algemene bevolking); vaak zijn het vrouwen die naar de dertig toe gaan. Het manifesteert zich door hardnekkige hoofdpijn, braken en gezichtsstoornissen. Het is een medisch noodgeval vanwege het risico op aantasting van het gezichtsvermogen.

  • Psychische stoornissen, verstoord zelfbeeld en sociale problemen

Depressies, anxio-depressieve stoornissen of een lager zelfbeeld zijn allemaal stoornissen die meer voorkomen bij obese patiënten, maar het is moeilijk uit te maken wat hier oorzaak en wat gevolg is. Het sociaaleconomische aspect speelt bij obesitas een grote rol. Obesitas komt in de laagste inkomensklassen vijf keer meer voor dan in de hoogste inkomensklassen. Maar obesitas komt niet alleen voort uit sociale ongelijkheid, het creëert ook ongelijkheid: sociale en relationele problemen door de stigmatisering in onze maatschappij van obese mensen en de cultuur van  het slankheidsideaal, problemen om aan een baan te raken met eenzelfde diploma, lager loon, hogere werkloosheidsgraad, enz.

Ongeveer 14% van de Belgen is obees** (waarvan 1,2% extreem zware obesitas). 

Gepubliceerd door Hélène Joubert, wetenschapsjournaliste op 19/07/2016 - 14h24

Op basis van een interview met prof. Jean-Michel Oppert, hoofd van de dienst ‘Nutrition’ van het  ’Hôpital la Pitié Salpetrière’ (Parijs), ‘Université Pierre et Marie Curie, Institut Cardiométabolisme et Nutrition’ (ICAN).

Bekijk dit artikel
Vous devez être connecté à votre compte E-Santé afin de laisser un commentaire
PUBLICITÉ
Lees ook
Obesitas: de rol van intestinale bacteriën Geüpdatet op 09/01/2007 - 00h00

De intestinale darmflora zijn essentieel voor de spijsvertering. De miljarden bacteriën waaruit ze bestaan nemen actief deel aan de afbraak van voedingsmiddelen. Onderzoekers hebben zopas aangetoond dat de bacteriën verhoudingsgewijs niet dezelfde zi...

Obesitas, een kwestie van darmflora? Geüpdatet op 16/04/2012 - 18h47

Er spelen zoals bekend heel wat factoren mee bij obesitas . Een van de oorzaken is ook de samenstelling van onze darmflora . We weten er nog te weinig over, maar er wordt wel volop onderzoek naar gedaan.

Obesitas: een samenloop van oorzaken Gepubliceerd op 14/01/2013 - 16h28

We spreken van obesitas bij een body mass index die hoger is of gelijk aan 30 (deel daarvoor uw gewicht in kg door uw lengte in meter in het kwadraat). Obesitas wordt gekenmerkt door overtollig vetweefsel dat over het hele lichaam verdeeld is . Obesi...

Meer artikels