Waan

Niet op de werkelijkheid berustend denkbeeld dat voor de drager als waar geldt en waarvan hij op geen enkele wijze is af te brengen; in zuivere vorm een zeldzaam voorkomende, ernstige geestelijke stoornis (psychose), gekenmerkt door een zich geleidelijk ontwikkelend waansysteem, zonder hallucinaties, bij overigens geordend, vaak intelligent, helder denken.

Een waan ontwikkelt zich grotendeels vanuit een zogenaamde waanstemming waarbij de patiënt gekenmerkt wordt door vatbaarheid voor griezelige indrukken en het ontbreken van het kritisch gevoel voor bewijs. Zodra een waan uit de vage waanstemming is uitgekristalliseerd, treedt met het verdwijnen van de waanstemming een kalmering van de ziekte in. Deze heeft dan door de waan als het ware een nieuwe zekerheid gekregen.

De waandenkbeelden kunnen zich op de volgende manieren ontwikkelen: zij verschijnen plotseling als waaninval (de periode van waanstemming is dan zeer kort) of ontstaan door ziekelijke duiding van waarnemingen als waanwaarneming. In het laatste geval wordt dus aan een reële waarneming een onwerkelijke uitleg gegeven. De waan kan als afgerond geheel in het bewustzijn verschijnen (primaire waan) of geleidelijk tot ontwikkeling komen (secundaire waan).

De onbeïnvloedbaarheid van de waan vindt zijn oorzaak in het feit, dat de waan meestal wortelt in verlangens en strevingen die in het onbewuste zetelen en daarom voor de lijder ontoegankelijk zijn. De waan kan soms het nut hebben dat ondraaglijke spanningen in het psychische leven verminderen, ook al vervreemdt de lijder hierdoor van de werkelijkheid, zodat hij onmaatschappelijk wordt. Er is dan een nieuw, zij het ziekelijk, evenwicht ingetreden tussen de werkelijkheid en niet te verwezenlijken strevingen.

Men kan de wanen indelen naar de inhoud, bijvoorbeeld:
- betrekkingswaan;
- godsdienstwaan;
- grootheidswaan;
- querulantenwaan;
- vergiftigingswaan;
- vervolgingswaan;
- zondewaan, enz.

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Neurologie