Vergiftigingen

Een vergiftiging is een toestand ontstaan door het binnendringen van een giftige stof in het lichaam of door een ophoping van een door het lichaam zelf in grote hoeveelheden geproduceerde schadelijke stof.

• Begrippen
• Giftige en dodelijke dosis
• Individuele gevoeligheid
• Verwijdering van giftige stoffen
• Behandeling van vergiftigings-verschijnselen
• Gasvormige en vluchtige vergiften
• Minerale vergiften
• Organische vergiften

Begrippen

Het woord vergift is moeilijk te omschrijven omdat er geen stoffen bestaan die in elke hoeveelheid en in alle omstandigheden vergiftiging kunnen veroorzaken.Sommige stoffen berokkenen in kleine hoeveelheden geen schade aan het organisme of hebben zelfs een genezende werking voor bepaalde ziekten, terwijl grotere hoeveelheden van dezelfde stof soms drastische gevolgen hebben.Het woord 'vergift' is met andere woorden niet los te koppelen van het begrip 'dosis', de toegediende of ingenomen hoeveelheid. Afhankelijk van de dosis kan een zelfde product beschouwd worden als geneesmiddel of als vergift.De vergiftenleer (toxicologie) heeft ten doel de uitwerking of effecten te bestuderen van vergiften op het dierlijk of menselijk organisme, de vergiften op te sporen en de aanwezige hoeveelheid of sterkte vast te stellen en de vergiftiging ten slotte ook te behandelen.Men kan bijgevolg onderscheid maken tussen een natuurwetenschappelijk aspect (de toxicognosie: oorsprong, bereiding, natuurkundige en scheikundige eigenschappen en opsporing van vergiften) en een geneeskundig aspect (de toxicodynamie: diagnose en behandeling).De dosisDe belangrijkste factor bij het beoordelen van de giftigheid van een product is de dosis. Herhaalde kleine hoeveelheden geven meestal een geheel ander vergiftigingsbeeld dan een grote dosis in een keer. Deze laatste kan, wanneer ze groot genoeg is, in kortere of langere tijd de dood ten gevolge hebben. De dosis van producten die met een geneeskundig doel worden aangewend, wordt vermeld in de farmacopee, hetzij als maximale dosis in een keer, hetzij als maximale dosis per 24 uur.De farmacopee is het officiële register dat onder regeringszorgen wordt samengesteld en de eigenschappen, de herkenning of identificatie, de zuiverheid en vooral de toediening of posologie van alle producten vermeldt. Aan de meeste ziekenhuizen is een arts verbonden die speciaal belast is met het verschaffen van informatie met betrekking tot vergiftigingen die thuis of op de werkplek optreden.

Giftige en dodelijke dosis

De giftige (toxische) dosis is de hoeveelheid waarbij de eigen giftige werking van een product gaat blijken. De dodelijke (letale) dosis is de kleinste hoeveelheid die in staat is de dood te veroorzaken bij een volwassen persoon. Om verschillende redenen is evenwel het begrip LD-50 (letale dosis 50) geschikter. De LD-50 is de hoeveelheid van de giftige stof, uitgedrukt in mg, g of ml per kg lichaamsgewicht die 50% van de proefdieren doodt.Men heeft dit begrip ingevoerd omdat voor een bepaalde proefgroep of populatie (ratten, konijnen, mensen) het beoogde effect volgens een spreidingskromme (zogenoemde frequentiedistributiecurve) van Gauss verloopt.ôit is een klokvormige grafiek die zeer veel wordt aangetroffen als meetresultaat bij proefnemingen en waaraan dan ook een zekere wetmatigheid wordt toegekend, zodat men bij het inrichten van proefnemingen er zijn verwachtingen op kan baseren. Therapeutische indexZeer belangrijk is ook het begrip therapeutische index (TI). Dit is de verhouding van toxische dosis tot therapeutische dosis. Het begrip blijkt uit het volgend voorbeeld. Veronderstel dat x en y twee geneesmiddelen zijn die bij de mens geneeskundige en giftige werking van gelijke aard en sterkte kunnen veroorzaken, echter bij verschillende hoeveelheden:therapeutische dosis toxische dosisx 1 mg 2 mgy 100 mg 800 mgDe geneeskundige werking van x is 100 maal groter dan van y, immers van het middel y moet 100 mg worden toegediend om dezelfde geneeskundige werking te bereiken als bij toediening van 1 mg van het middel x.Om echter een giftige werking bij x te verkrijgen is het voldoende de dosis te verdubbelen, terwijl voor y de dosis achtmaal groter moet zijn. Hoewel y veel minder werkzaam (potent) is dan x, biedt het veel minder gevaar voor overdosering.Overeenkomstig de definitie zal de therapeutische index (TI) voor y groter zijn dan voor x (y heeft meer 'speling', dus een grotere veiligheidsmarge dan x). Sommige vergiften, zoals hartglycoside, hebben een zeer lage TI-waarde (een geringe overdosering heeft reeds vergiftigingsverschijnselen tot gevolg).Andere factoren die de giftige werking van een product mede bepalen zijn:- lichaamsgewicht en -grootte;- ouderdom;- geslacht;- overgevoeligheid (hypersensibiliteit);- gewenning (tolerantie);- gezondheidstoestand;- stapeling (accumulatie);- versterking door andere stoffen (synergisme);De wijze van toediening (bijvoorbeeld innemen door de mond en inspuiten in een ader of spier).De dagelijkse dosis wordt dikwijls uitgedrukt per kilogram (kg) lichaamsgewicht of per vierkante meter lichaamsoppervlakte, omdat gebleken is dat de stofwisseling, dat wil zeggen het energieverbruik van het individu, evenredig is met zijn lichaamsoppervlak.

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Bot, Gewricht, Spieren