Vergiftigingen

Minerale vergiften

Tal van metaalverbindingen zijn giftig. Zeer bekend zijn arseen, lood, thallium en kwikzilver. Sommige (lood en kwik) zijn vooral belangrijk bij langdurige vergiftigingen, andere (arseen en thallium) zijn berucht omdat zij herhaalde malen voor moord zijn aangewend. Arseen en thallium worden echter bijvoorbeeld ook als bestrijdingsmiddel toegepast.De giftigheid wordt steeds door de aard van het metaal bepaald, onafhankelijk van de aard van de verbinding waarin het voorkomt. Daarnaast zal de oplosbaarheid bepalen of de verbinding al dan niet wordt opgenomen in het lichaam. Zo is het onoplosbare kwikchloride (calomel) veel minder gevaarlijk dan het goed oplosbare kwikdichloride (bijtend sublimaat). Arseen (As)Arseenoxide is als crimineel vergift berucht. Organische arseenverbindingen werden vroeger gebruikt voor de behandeling van de geslachtsziekte syfilis. Arsenieten worden als insectenverdelgingsmiddel aangewend en het oxide wordt ook in de glasindustrie gebruikt. Bepaalde oorlogsgassen bestaan uit organische arseenverbindingen (lewisiet). Symptomen bij chronische arseenvergiftigingVan belang zijn vooral de bij langdurig contact optredende vergiftigingsverschijnselen die zijn te herleiden tot:

• Spijsverteringsstoornissen
- gebrek aan eetlust;- anorexie;- darmontsteking;- perioden met dunne ontlasting;- perioden met obstipatie.
• Stoornissen van de huid
- sterke verhoorning;- jeukende roodheid;- dermatitis exfoliativa met schilfering;- pigmentstoornissen.

Arseen wordt onder andere in nagels en haren uitgescheiden en kan hierin door middel van laboratoriumproeven worden opgespoord. Thallium (Tl)Thalliumzouten worden evenals arseenoxide als rattenverdelgend middel aangewend. De dodelijke dosis wordt geraamd op 1-1,5 g. De meest kenmerkende verschijnselen zijn totaal verlies van de haren over het gehele lichaam en ondraaglijke pijnen in de ledematen (voetzolen en vingertoppen). Verder komen bij vergiftigingen met thallium dezelfde verschijnselen voor als bij vergiftiging met arseen. Lood (Pb)De toepassingen van lood zijn zeer talrijk in de industrie (loodkleurstoffen voor verven, accumulatoren (accu's, batterijen), emailfabrieken). Loden buizen werden lange tijd voor de aanvoer van drinkwater in het huishouden gebruikt. Dit is thans niet meer toegestaan. Loodvergiftiging kwam vroeger herhaaldelijk voor bij de ingebruikstelling van nieuwe leidingen, zolang deze niet met een van nature ontstane beschermende laag van onoplosbaar loodcarbonaat waren bedekt.De looddamp van gesmolten lood is niet giftig, echter wel het loodstof dat wordt ingeademd. Ondanks een zeer strenge reglementering komt loodvergiftiging door langdurig contact (saturnisme) nog herhaaldelijk voor.De verschijnselen zijn dramatisch door de hevige zogenaamde loodkolieken veroorzaakt door darmontsteking (colitis) gepaard gaand met darmverstopping (obstipatie). Verder worden de nieren (hypertensieve nefritis) en lever aangetast, er treedt een uitgesproken bloedarmoede (anemie) op en een karakteristieke loodverlamming aan de meest gebruikte spieren. Soms is ook een zogenaamde metallische loodzoom aan de tanden waarneembaar. Een vroeg teken is prikkeling van de rode bloedlichaampjes.Lood werkt in op verschillende enzymen die noodzakelijk zijn bij de vorming van de bloedkleurstof hemoglobine. Merkwaardig is ook dat het lood zich in het organisme opstapelt, onder andere in de botten. De behandeling bestaat in de verwijdering van de zieke van de loodbron en injecties met dinatriumcalcium-EDTA, dat het lood in oplossing brengt en uitscheidt via de urine. Kwik (Hg)Ook de langdurige kwikvergiftiging (hydrargyrisme) komt betrekkelijk vaak boor. Metallisch kwik is nauwelijks giftig maar in fijn verdeelde toestand (bijvoorbeeld kwikzalf) kan het gemakkelijk door de huid worden opgenomen. Ook in dampvorm biedt het kwik een zeker gevaar. Met kwik verzadigde lucht bevat bij 20 graden Celsius 20 mg per kubieke meter.Kwik en de zouten daarvan worden in de industrie gebruikt voor het vervaardigen van thermometers (thans vaak vervangen door elektronische systemen), kleurstoffen, explosieve producten, elektrische schakelaars enzovoort. Symptomen van kwikvergiftigingDe vergiftigingsverschijnselen bieden een zekere gelijkenis met die van andere metalen:

• totaal gebrek aan eetlust;
• dunne ontlasting (diarree);
• hoofdpijn;
• zenuwontsteking;
• kwikzilverzoom aan de tanden;
• zweren (ulcera aan het mondsljmvlies (stomatitis);
• verlies van tanden;
• nierontsteking (nefritis);
• bloedeiwit in de urine.

Organische vergiften

BarbituratenBarbituraten zijn een goed voorbeeld van geneesmiddelen die behoren tot de groep van de organische vergiften. Het merendeel van deze stoffen is afgeleid van barbituurzuur. De barbituraten worden ingedeeld volgens hun werkingsduur (lang werkend zoals feno_arbital, middellang werkend zoals amobarbital en kortwerkend zoals secobarbital). De dodelijke dosis varieert tussen de 5 en 10 gram, afhankelijk van de aard van het middel. De werking van deze producten is de volgende:- kalmering gevolgd door slaap;- verdoving (narcose);- diepe bewusteloosheid (coma);- dood.De hoofdoorzaak van het intreden van de dood is de sterke onderdrukking van de hersenwerking met verlamming van de ademhaling. Naarmate de vergiftiging langzaam verloopt worden de bijkomende werkingen in verband met de doodsoorzaak belangrijker, zoals daling van de lichaamstemperatuur, vertraging van de elementaire levensprocessen (ademhaling, polsslag) met de mogelijkheid voor een dodelijke longontsteking.De behandeling bestaat meestal uit een geforceerde alkalische urinevorming en bevordering van de diurese. De therapie biedt de meeste kans op succes wanneer hij snel wordt uitgevoerd. OxaalzuurDit is een ander kenmerkend voorbeeld van een vergiftiging met organische stoffen. Oxaalzuur is een corrosief zuur en de zouten ervan worden gebruikt als bleekmiddel en reinigingsmiddel voor metalen in de industrie en in huishoudelijke producten (onder a‚dere verwijderen van roestvlekken). Calciumoxalaat komt in de bladeren en stengels van bepaalde planten voor (zuring, rabarber).Vergiftiging met oxaalzuur wordt gekenmerkt door:- maagkrampen;- ademnood;- blauwkleuring (cyanose);- toevallen (convulsies);- diepe bewusteloosheid (coma);- hartstilstand.De dodelijke dosis ligt tussen de 5 en 15 gram. Antivriesproducten (ethyleenglycol) geven een niet rechtstreekse oxaalzuurvergiftiging omdat deze producten door de stofwisseling in oxaalzuur worden omgezet.

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Bot, Gewricht, Spieren