Urinaire problemen bij senioren

Urinaire problemen bepalen vaak de sociale toekomst en zelfs de autonomie van senioren. Maar het zou al te gemakkelijk zijn alles op de prostaat af te wentelen. De urinelozing is niet gewoonweg het resultaat van een lediging van het reservoir...; er moet echt aandacht aan worden besteed.

• Wat doen?
• Welke behandelingen?

Urinaire problemen nemen toe met de leeftijd, maar zijn niet onafwendbaar en meestal ook niet onomkeerbaar.

• Dysurie: moeilijk kunnen waterenDe dysurie treedt geleidelijk in en valt dan ook niet op als er geen aandacht aan wordt besteed. Vaak is het de omgeving die het probleem aanhaalt. Normaal verloopt de urinelozing onmiddellijk, gemakkelijk en volledig.Dysurie wordt gekenmerkt door eindeloze urinelozingen, een verminderde straal (soms druppelt de urine op de schoenen!) en het feit dat het soms lang duurt voordat "de laatste druppel" eruit wordt geperst. De patiënt moet persen en gaat daarom soms op het toilet zitten en soms kan het persen zelfs kortademigheid (dyspneu) of angina pectoris (hartkramp) veroorzaken.
• Pollakisurie: frequent wateren van eerder kleine hoeveelhedenBij mannen tot 60 jaar zonder slaapstoornissen (insomnia) zijn 4 tot 5 urinelozingen (of micties) overdag en 1 's nachts normaal. Boven die leeftijd wordt 1 extra nachtelijke urinelozing per 10 jaar nog als normaal beschouwd (2 op 70 jaar, 3 op 80 jaar enz.).De pollakisurie kan het enige symptoom zijn, maar gaat vaak gepaard met dysurie.
• PijnPijn moet steeds de aandacht trekken. Een zwaartegevoel boven het schaambeen, branderig gevoel bij het plassen.
• UrinelekInstabiele blaas:"Urge-incontinentie": de blaas trekt onwillekeurig (onafhankelijk van de wil) samen, wat resulteert in een onvoorspelbaar urineverlies of frequente gecontroleerde, maar dwingende drang om te wateren, vooral 's nachts.Stressincontinentie:Het urineverlies is te wijten aan een zwakte van de sfincters (spieren die de blaas openen en sluiten) en treedt op bij een inspanning waarbij de druk in de onderbuik stijgt, zoals niezen, hoesten, lachen en sporten. Stressincontinentie komt vooral voor bij vrouwen. Bij mannen is stressincontinentie over het algemeen te wijten aan een heelkundige resectie (gedeeltelijke verwijdering) van de prostaat.Overloopincontinentie: de blaas ledigt zich periodiek, onwillekeurig en zonder drang om te wateren. De blaas trekt niet meer samen of een obstakel (bijv. een te grote prostaat) voorkomt het uitstromen van de urine. Daardoor "loopt de urine over" als de blaas te vol is.Soms is de incontinentie te wijten aan een lichamelijke handicap (men kan niet meer alleen of tijdig op het toilet geraken) of van een mentale handicap (dementie) of van geneesmiddelen (diuretica, slaapmiddelen, myorelaxantia [spierverslappende middelen], enz.).
• BlokkadeEen acute urineretentie is een spoedgeval: men kan niet meer plassen, de blaas wordt enorm groot en men voelt een enorme behoefte om te wateren. De pijn is zo hevig dat men er zeer geagiteerd van kan worden. De pijn verdwijnt onmiddellijk zodra de urine wordt gedraineerd (met een blaassonde of rechtstreekse punctie).Maar opgelet, de lediging dient geleidelijk te gebeuren om een geleidelijk vagale reactie (sterke bloeddrukdaling, misselijkheid, duizeligheid, zweten, enz.) te voorkomen.

Wat doen?

In geval van urinaire symptomen moet steeds een arts worden geraadpleegd. De arts zal eerst de oorzaken die gemakkelijk te achterhalen zijn en zeer vaak acuut en van voorbijgaande aard zijn, opsporen en behandelen...De arts zal u eerst ondervragen en daarna zal hij onderzoeken of de prostaat al dan niet de urinelozing belemmert. Daarvoor zal hij een rectaal toucher verrichten. Eventueel zijn aanvullende onderzoeken aangewezen: een echografie (intrarectaal of niet), debietmeting (meting van de kracht van de urinestroom) of een intraveneuze urografie (radiologisch onderzoek van het hele urinestelsel, van de nieren tot de urinebuis).

Artikel gepubliceerd door Aanpassing: Pierre Dewaele op 17/06/2002

Bronnen: Dr. Stéphanie Lehmann Gardner J., Fonda D.: Urinary incontinence in the elderly. Disabil Rehab 1992, 16: 140-148 Oesterling J.E: Benign prostatic hyperplasia: medical and minimally invasive treatment options. N. Engl. Med 1995; 332: 99-109 Syllabus Gériatrique. IPSEN American Geriatrics Society. Société Française de Gérontologie. 1999 ; 125-133