Stress en voeding

Het woord 'stress' is ontleend aan het Engels. Het verwijst naar 'een kwelling, een plots ongeluk, een beproeving'.

• De verschillende soorten stress
• De symptomen van stress zijn uitgebreid en gevarieerd
• Stress en voeding
• Stress en lichaamsbeweging
• Stress en relaxeren

Het werd voor het eerst gebruikt door de Canadese bioloog Selye om spanningen te omschrijven die op lange termijn kunnen leiden tot lichamelijke of psychische aandoeningen.
Sindsdien slaat het woord 'stress' zowel op de gevolgen die een spanning kan teweegbrengen, als op datgene wat omschreven wordt als het 'algemene adaptatiesyndroom'. Dat is de inwendige motor in elk van ons die het mogelijk maakt om de moeilijkste en meest dramatische situaties te trotseren.

Stress is een dynamisch proces en werd uitvoerig bestudeerd. Het wordt in gang gezet door een voorval of door uitlokkende prikkels die men 'stressoren' noemt.
Die lokken op hun beurt een biochemische kettingreactie uit in ons organisme. Voor het meten van stress werd een waardeschaal opgezet. De auteurs nemen hiervoor als referentie het overlijden van een naaste of van een kind(100 punten). Alle mogelijke levensgebeurtenissen krijgen een score: scheiding (73), huwelijk (50), ontslag (47), verandering van eetgewoonte (15), een uitzonderlijk persoonlijk resultaat (28), enz.
Toch blijft stress een bijzonder subjectief gegeven. Een welbepaalde 'stressor' heeft niet bij iedereen hetzelfde effect. Sommigen zullen heftig reageren op een spin, terwijl anderen er compleet onbewogen bij blijven. Ook de omstandigheden spelen een belangrijke rol: op elkaar gepakt zitten in de metro wordt als vervelend ervaren, terwijl het helemaal niet stoort tijdens een rockconcert.

De verschillende soorten stress

Acute stress Acute stress kan zwaar tot heel zwaar zijn maar blijft beperkt in tijd. Het kan om heel uitlopende dingen gaan: een hoogoplopende discussie en slaande deuren bij de baas of de partner, door het rood rijden, een hevige angst of emotie, of zelfs het simpelweg opschrikken van een rinkelende telefoon.

• De zintuigen sturen al de informatie door naar de hersenen.
• Zonder dat de wil er verder vat op heeft zorgt de hypothalamus in de hersenen ervoor dat verschillende organen reageren.
• Dat gebeurt door de afscheiding van verschillende hormonen die deze organen activeren. Het lichaam wordt op een bruuske manier in staat van verdediging gesteld: de hartslag versnelt, de haarvaten vernauwen, de bloedvaten in de hersenen verwijden om een betere doorbloeding en dus meer zuurstof te krijgen in de hersenen en de spieren, de lever scheidt vetten en spiersuiker af om energie te leveren.
• Deze hormonen - adrenaline en noradrenaline - behoren tot de groep catecholamines en worden afgescheiden door de bijnieren. Ze worden ook wel eens 'stresshormonen' genoemd.

Chronische stress Chronische stress kan zowel variëren in intensiteit als in duurtijd. Typische aanleidingen zijn o.a. een moeizame scheiding, een pijnlijke rouw, een dreigend ontslag, een moeilijke baas, een slechte verstandhouding met de partner, familiale conflicten, maar het kan ook gaan om stress die inherent is aan bepaalde beroepen (vluchtcontroleurs, chirurgen, piloten, enz.) of het gevolg is van aanpassingsmoeilijkheden op het werk. Ook hier wordt een uitgebreid hormonaal systeem in gang gezet bovenop de klassieke stresshormonen:

• Cortisol. Dit hormoon heeft een belangrijke functie heeft in het reguleren van de activiteit van het immuunsysteem en het onderdrukken van ontstekingsreacties. Het beschermt het organisme door glycogeen vrij te geven en de omzetting te bevorderen van eiwitten en vetten in glucose;
• endorfines of lichaamseigen morfines en enkefalines. Die hebben een invloed op pijngevoel, humeur, alertheid, spiertonus, enz.

Artikel gepubliceerd door Paule Neyrat, diëtiste op 16/07/2007

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Gezonde voeding en slank, rubriek Evenwichtig eten