Rugpijn: wat u erover moet weten

Hernia

In het nek- en lendengebied komt bij het klimmen der jaren achteruitgang (degeneratie) van weefsel voor, zowel van de wervels als van de tussenwervelschijven. Als het de tussenwervelschijf betreft, wordt al snel gesproken van een hernia, dikwijls ten onrechte. Het woord 'hernia' betekent 'breuk' en vaak is er slechts sprake van een geringe uitpuiling van de centrale kern van de tussenwervelschijf. HoofdkenmerkenOm met de zenuw in contact te komen moet de hernia van de tussenwervelschijf in de wervelkanaalopening en in zijwaartse richting uitpuilen. Hernia's worden ingedeeld in weke en harde typen, afhankelijk van het deel van het materiaal van de tussenwervelschijf dat uitpuilt.De weke vorm bestaat in hoofdzaak uit materiaal van de centrale kern, die uit een gelei-achtige massa is opgebouwd. Het harde type bestaat vooral uit vezels van de ring of buitenwand van de schijf, al dan niet voor een deel verkalkt. Verkalking van de ring is een normaal voorkomend verouderingsproces. Het harde type komt het meeste voor.Cn het halsgebied is er, in tegenstelling tot het lendegebied, meestal niet sprake van een plotseling optredende hernia, zoals die wordt gezien na verkeerde bewegingen of tillen. De tussenwervelschijven in het halsgedeelte van de wervelkolom vertonen veeleer achteruitgang in de vorm, hetgeen bekendstaat onder de naam degeneratie.Ouderdom, verkeerde bewegingen en houdingen, letsels en emotionele spanningen hebben altijd een degenererende werking op de structuur en voeding van de tussenwervelschijf. ‡Uiteindelijk ondergaan in de loop der jaren alle tussenwervelschijven degeneratieve veranderingen van uiteenlopende aard en gradatie. Degeneratie van de tussenwervelschijfDe bloedtoevoer van de normale tussenwervelschijf wordt gedurende de tweede decade van ons leven (dus tussen 11 en 20 jaar) afgebroken en verdere voeding heeft plaats via diffusie en osmose (hierbij zuigt de tussenwervelschijf als het ware voedingsstoffen aan van de omringende weefsels).Wat de oorzaken zijn van de degeneratieve veranderingen van de tussenwervelschijf, is nog niet geheel duidelijk. Misschien zal eens worden aangetoond dat gewone spanningen die op de abnormale tussenwervelschijf worden uitgeoefend de zogenaamde degeneratie veroorzaken, en dat de abnormale tussenwervelschijf het resultaat is van erfelijke factoren, infecties in de jeugd, verandering van de stofwisseling ter plekke enzovoort. Het ouder worden alleen kan de degeneratie niet verklaren; er zijn ook afwijkingen geconstateerd in de eerste tien levensjaren, maar deze zijn een zeldzaam verschijnsel en moeilijk te behandelen.Degeneratie begint in de ring of buitenwand van de tussenwervelschijf met kleine scheurtjes in de ringvormige vezels en indroging van het materiaal van de centrale kern.Het vroege stadium vertoont verwekingsverschijnselen van de kern en langzaam uit elkaar vallen (fragmentatie) van het betrekkelijk taaie, maar toch elastische gel. Het voortschrijden van de degeneratieve veranderingen toont een toename van het brokkelig worden van de centrale kern met een invasie naar buiten door de scheurtjes in de ring of buitenband. Dit gaat door tot de substantie van de centrale kern nog slechts wordt tegengehouden door de lange gewrichtsbanden die de wervels met elkaar verbinden.

Spondylartrose

Artrose (arthrosis deformans) is een ziektebeeld dat vaak als slijtage wordt aangeduid. Bij veel ouderen zijn op de röntgenfoto degeneraties van de wervels zichtbaar, echter zonder dat ze bepaalde klachten geven; bij anderen kunnen zeer geringe afwijkingen reeds een bron zijn van ernstige nekpijn.Bij het ouder worden zakt de wervelkolom iets in. Het elkaar naderen van de wervellichamen doet ook de uitsteeksels en dus de wervelgewrichtjes dichter naar elkaar toe komen. Door voortdurende irritatie en wrijving worden deze gewrichtjes ook de plaats van botvormige uitsteeksels (osteofyten of rand-exostosen).Deze botvormige uitsteeksels kunnen irritatie geven van de omringende weefsels, waardoor pijn ontstaat. Het ontstaan van de botvormige uitsteeksels is vaak een reactie op achteruitgang van botweefsel op andere plaatsen van de wervel.Er wordt als het ware een tegengewicht geschapen, hetgeen misschien wel nuttig is voor de wervel zelf, maar doordat de uitsteeksels scherp en hard zijn, kunnen ze tot ernstige pijnklachten in de omgeving leiden.Degeneratieve veranderingen in de wervels als gevolg van veranderingen van de tussenwervelschijf veroorzaken ook vernauwing van de wervelgaten, waardoor druk kan ontstaan op de zenuwen en bloedvaten in deze gaten.De meeste degeneraties van tussenwervelschijven doen zich voor in het hals- en lendengedeelte van de wervelkolom, delen die als gevolg van de rechtopgaande houding van de mens het meest aan spanning onderhevig zijn.Deze krommingen in de wervelkolom staan onder de sterkste statische spanning; omdat deze gebieden (krommingen) ook aan de grootste bewegingen onderhevig zijn, zijn ze tevens de plaatsen van de grootste kinetische of bewegingsspanning. Invloed van een traumaEen verkeerde houding of een letsel (trauma) kan het degeneratieproces versnellen. Trauma's van een normale wervelkolom worden afdoende gecompenseerd door de elastische tussenwervelschijven, de veerkrachtige gewrichtsbanden, de elastische weefsels van degewrichtskapsels en de openingen voor zenuwen en bloedvaten die een ruime veiligheidsmarge hebben. Trauma's van een gedegeneree-rde wervelkolom echter, ontmoeten als het ware een geringe samendrukbaarheid van de schijf, minder omkeerbare vervorming van de schijf en minder veerkrachtige gewrichtsbanden en ligamenten.De aanleg voor degeneratie kan onopgemerkt blijven omdat zich geen symptomen voordeden, maar door een gering trauma kan de veilige marge overschreden worden en dan treden er wel symptomen op.De langzame ontwikkeling van de artrose stelt het lichaam in staat te corrigeren zonder symptomen. Er zullen, ook al toont röntgenonderzoek osteofytische veranderingen met vernauwing van wervelkanaalopeningen aan, geen pijnlijke bewegingsbeperkingen en geen functionele stoornissen zijn, zolang er geen zenuwen in het gedrang komen.Trauma's doen zich voor in de vorm van mechanische beschadiging, lichamelijke stress of emotionele spanning; de aanpassing wordt verminderd, de verdediging terzijde gezet en de symptomen treden op.Een goed nivellerend evenwicht vereist dat een matig tot grote spanning wordt overwonnen; als het evenwicht gering is, zullen zelfs kleine spanningen grote gevolgen kunnen hebben.De plaats en omvang van de degeneratie met zijn secundaire kenmerken zal de plaats en de aard van de symptomen bepalen. De symptomen kunnen zich beperken tot plaatselijke pijn, gepaard gaande met beperkingen van de nekbewegingen, die ziekelijke veranderingen in de banden en spieren lokaliseren.De anamnese en het onderzoek zullen de pijnveroorzakende houding, plaats of beweging aantonen. Het onderzoek zal de plaats van de pijn vaststellen. Juist uitgevoerde proeven en tests zullen de veronderstelde anatomische afwijking aantonen. Dan kan een diagnose worden gesteld en de therapie worden bepaald.

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Bot, Gewricht, Spieren