Roken: wat u erover moet weten

Het roken van sigaretten, sigaren en pijp is een gewoonte die in de westerse wereld, vooral in de twintigste eeuw, een enorme vlucht heeft genomen.

• Inleiding
• Directe gevolgen van roken
• Effecten op de langere termijn
• Psychologische aspecten van roken

Inleiding

Na een bijna vijftig jaar durende stijging van het gebruik van tabaksproducten is er in de jaren tachtig een geleidelijke maar nog langzame daling waargenomen. Ook in het begin van de jaren negentig heeft deze trend zich voortgezet. Thans is er weer een toename, vooral onder jongeren, merkbaar.Roken is een groot probleem voor de volksgezondheid. Dat is inmiddels duidelijk geworden uit een stroom van onderzoeksgegevens waarin de oorzakelijke betekenis voor een aantal ziekten en doodsoorzaken is aangetoond.De kennis van de biologische en medische gevolgen van roken, alsook om het roken van tabak te verminderen, is evenwel nog niet volmaakt. Sinds de jaren vijftig is uit medisch onderzoek voortdurend duidelijker geworden dat roken gevaar oplevert voor de gezondheid; steeds meer ziekten blijken verband te houden of verergerd te worden door roken.Ongeboren baby's kunnen schade ondervinden als de aanstaande moeder rookt, en steeds meer wordt ingezien dat tabaksrook een belangrijker vervuiler is. Er is zowel sprake van directe gevolgen als van ziekten en aandoeningen die ontstaan op de langere termijn.

Directe gevolgen van roken

De directe gevolgen worden veroorzaakt door de aanwezige nicotine en teerproducten. Nicotine wordt niet alleen door de longen opgenomen, maar ook door de slijmvliezen van de mond en komt zo terecht in het bloed. Nicotine bevat een kleine hoeveelheid zogenoemde catecholaminen, die de overdracht van zenuwprikkels enigszins afremmen en daardoor vermoeidheidsgevoelens onderdrukken.Kleine hoeveelheden nicotine werken in het algemeen stimulerend en grote hoeveelheden remmend. De nicotine uit één sigaar is, wanneer ze in een ader wordt ingespoten, voldoende om een mens te doden.Nicotine heeft ook invloed op de stemming en alertheid van de roker. Het schijnt dat de roker onbewust de neiging heeft zijn eigen hoeveelheid nicotine te reguleren door de wijze van inhaleren en dat hij leert hoe hij het roken kan gebruiken als middel tot optimale aanpassing aan zijn omgeving.De vergiften koolmonoxide en cyanide die voorkomen in tabaksrook, kunnen hoofdpijn veroorzaken. De koolmonoxide wordt alleen door de longen opgenomen en de aanwezigheid van deze stof in het bloed wijst er dan ook op dat de roker de tabaksrook inhaleert.Nicotine werkt in op de zenuwen en verlamt de cilia van de luchtwegen. Cilia zijn kleine trilhaartjes die het slijm verwijderen, waarin schadelijke stoffen worden opgevangen. Wanneer deze trilhaartjes niet meer werken, blijft het slijm - en dus ook de schadelijke stoffen - in de luchtwegen.Nicotine remt ook de werking van de fagocyten (ook wel eetcellen genoemd) af, die verantwoordelijk zijn voor de opname en de vernietiging van bacteriën en virussen die zich in de lucht bevinden; één sigaret stelt ze vijftien minuten buiten werking. De bloeddruk stijgt als gevolg van vernauwing van de bloedvaten, die wordt veroorzaakt door nicotine.Ook de werking van het hart wordt door nicotine rechtstreeks beïnvloed. De hartslag wordt sneller, waardoor de energiereserve van het hart kleiner wordt. Hierdoor is men minder in staat tot het leveren van lichamelijke prestaties of inspanning.De longen worden gevuld met een mengsel van lucht en tabaksrook, waaruit kleine hoeveelheden teer worden afgezet tegen de binnenkant van de longen, vooral tegen de kleine luchtpijpvertakkingen.Het hongergevoel wordt afgeremd door de inwerking van nicotine op het autonoom zenuwstelsel, het gedeelte van het zenuwstelsel dat de werking van de onwillekeurige spieren regelt, inclusief de spiertjes van de spijsverteringsorganen. Wanneer de maag leeg is, kan men zich een beetje misselijk voelen, maar dit gaat snel weer voorbij. De bloedvaten in handen en voeten vernauwen zich, wat de gehele bloedcirculatie nadelig beïnvloedt. Bepaalde chemische stoffen in tabaksrook, die men tot nu toe niet heeft kunnen identificeren, blijken bij te dragen aan een stijging van het cholesterolgehalte in het bloed.

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Hersenen, Zenuwen, Geheugen, Geestesgesteldheid, Slaap