Psychosen

Waanstoornis

Een paranoia is in zuivere vorm een ernstige geestelijke stoornis, gekenmerkt door een zich geleidelijk ontwikkelend waansysteem, zonder schijnwaarnemingen (hallucinaties), bij overigens geordend, vaak intelligent, helder denken. Al naar het thema van de waan, die systematisch en logisch is opgebouwd op een weliswaar met de uitwendige werkelijkheid strijdige en uit de persoonlijkheidsontwikkeling ontspruitend idee, kan men onder andere onderscheid maken in: - grootheidswaan; - uitvinderswaan; - profetenwaan; - erotische betrekkingswaan; - achtervolgingswaan; - jaloersheidswaan; - ontrouwwaan. Men kent ook zuivere, zich vrijwel plotseling uitende waanvormingen, zoals achtervolgingswaan, die met hevige emotie en gewelddadigheid gepaard kunnen gaan. Hieraan kan een lichamelijke aandoening of een vergiftiging ten grondslag liggen. Tegenwoordig worden deze heftige waanpsychosen nogal eens gezien bij kort- of langdurend overmatig gebruik van drugs. Paranoïde persoonlijkheidsstoornis Dit is een persoonlijkheidsstoornis gekenmerkt door een diepgaand wantrouwen en achterdocht ten opzichte van anderen waardoor hun beweegredenen worden geïnterpreteerd als kwaadwillig, beginnend in de vroege volwassenheid en tot uiting komend in diverse situaties zoals blijkt uit de volgende voorbeelden. De paranoïde persoon:

• vermoedt, zonder redenen, dat anderen hem of haar uitbuiten, schade berokkenen of bedriegen;
• wordt geheel gepreoccupeerd door ongerechtvaardigde twijfels aan de trouw of betrouwbaarheid van vrienden en collega's;
• neemt anderen met tegenzin in vertrouwen, op grond van de ongerechtvaardigde vrees dat de informatie op een kwaadaardige manier tegen hem of haar gebruikt zal worden op een later moment;
• zoekt achter onschuldige opmerkingen of gebeurtenissen verborgen vernederingen en bedreigingen;
• is halsstarrig rancuneus, dat wil zeggen vergeeft geen beledigingen, aangedaan onrecht of kleineringen;
• bespeurt kritiek, voor anderen niet duidelijk herkenbaar, op zijn of haar karakter of reputatie en reageert snel met woede of tegenaanval.

Paranoïde psychose Dit is een vorm van endogene psychose, met ziekelijke achterdocht of wantrouwen als overheersend kenmerk van het ziektebeeld, niet zelden gepaard gaande met agressie en moord- of zelfmoordneiging waardoor gedwongen opname in een psychiatrische kliniek noodzakelijk is. Waanvorming heeft een toonaangevend aandeel in de symptoomvorming, bij helder bewustzijn. Paranoïde waan Hierbij is sprake van een niet op werkelijkheid berustend denkbeeld dat voor de drager als waar geldt en waarvan hij op geen enkele wijze is af te brengen en waarbij de waan gebaseerd is op begrijpelijke en invoelbare gevoelens en redeneringen, die slechts in grootte van het normale afwijken. De paranoïde waan ontstaat doordat bepaalde karakters samenvallen met bepaalde belevingen. De waan begint als een overwaardig idee (bijvoorbeeld het gevoel dat men te weinig wordt gewaardeerd) dat zich dan verder ontwikkelt. De belevingen noemt men sleutelbelevingen omdat zij als een sleutel in het gecompliceerde slot van het karakter moeten passen.

Artikel gepubliceerd door Medica Press op 10/04/2003

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Hersenen, Zenuwen, Geheugen, Geestesgesteldheid, Slaap