Neurose, fobie, angst

Ontwikkeling van een fobie

Bij een volwassen lijder (fobicus) kan een ziekelijke angst om bijvoorbeeld een mes aan te raken niet worden verklaard uit redelijke motieven die uitsluitend betrekking hebben op de bestaande situatie (zogenaamde hier-en-nu-situatie).Het voorwerp, dat reeds bij de aanblik grote angsten kan oproepen, is hoogstwaarschijnlijk een symbool van iets anders dat in iemands leven aanleiding is of is geweest voor het ontstaan van hevige angsten. Men zou duidelijkheidshalve de opbouw van een fobie voor messen op vereenvoudigde wijze als volgt kunnen voorstellen. Voor een bepaalde lijder aan messenfobie is een mes niet alleen een instrument om brood of vlees mee te snijden, maar ook een instrument om iemand mee dood te steken. Als op grond van een onopgelost gevoelsconflict de onbewust geworden moordimpuls sterker is dan bij een normaal mens, zullen in het onbewuste allerlei extra maatregelen moeten worden genomen om zichzelf tegen deze sterke moordimpuls te beschermen. Een van deze maatregelen is de messenfobie; de moordimpuls wordt sterk afgeweerd.Het verschijnsel van de messenfobie is dan de vorm waarin de afkeer tegen de moordimpuls te voorschijn komt. Er is dus sprake van een ondraaglijk en tegenstrijdig conflict, dat wordt opgelost door een psychische vlucht in een fobie.

Angst

Angst is een gevoel van beklemming, onveiligheid of onzekerheid. Angst is een normaal verschijnsel bij ernstig dreigend gevaar. Hevige angst heeft een ontredderende invloed op de geestelijke toestand, waardoor het gevaar nog groter kan lijken en de zelfbeheersing geheel verloren kan gaan. Lichamelijk uit angst zich in bleekheid, snelle polsslag en ademhaling, verandering van de bloeddruk, hartkloppingen en droge mond, maar ook in zweten, diarree, remming of ontremming van de bewegingen.Angst speelt bij vele psychische ziektebeelden een belangrijke rol. Angst kan zonder enige voorstelling zijn als een angst voor alles wat er gebeurt, wat dan in ongunstige zin wordt uitgelegd. Deze inhoudsloze angst verandert dikwijls in een angst voor concrete situaties. Gegeneraliseerde angststoornisHet kenmerkende verschijnsel is een gegeneraliseerde en aanhoudende angst, die niet beperkt is tot of sterk de overhand heeft in een bepaalde situatie (dat wil zeggen hij is 'free-floating'). Net als bij andere angststoornissen zijn de belangrijkste sympt_men sterk wisselend; klachten over voortdurende zenuwachtigheid, zweten, licht gevoel in het hoofd, hartkloppingen, beven, spierspanningen en een onbehaaglijk gevoel in de maagstreek komen dikwijls voor. Vrees dat de patiënt of een familielid spoedig ziek zal worden of een ongeluk zal krijgen, worden vaak genoemd, samen met een verscheidenheid van andere zorgen en voorgevoelens. De stoornis komt vaker voor bij vrouwen en gaat dikwijls samen met chronische sociale problemen. Het beloop is wisselend, maar neigt ernaar fluctuerend en chronisch te zijn.PaniekstoornisDe kenmerkende verschijnselen bestaan uit recidiverende aanvallen van hevige angst (paniek), die niet beperkt zijn tot bepaalde situaties of omstandigheden, en derhalve onvoorspelbaar zijn. Net als bij andere angststoornissen, kunnen de belangrijkste symptomen van persoon tot persoon wisselen, maar veelvoorkomend zijn:- plotseling beginnende hartkloppingen;- pijn op de borst;- verstikkingsgevoelens;- duizeligheid;- gevoelens van onwerkelijkheid.Er is ook bijna onveranderlijk sprake van een secundaire angst om dood te gaan, zich niet meer in de hand te hebben of gek te worden. Afzonderlijke aanvallen duren doorgaans slechts enkele minuten, hoewel soms langer; de frequentie van voorkomen en het verloop van de stoornis zijn beide tamelijk variabel.Een persoon met een paniekaanval ervaart vaak oplopende angst en autonome symptomen die nopen tot een doorgaans gehaast vertrek van waar hij of zij zich bevindt. Als dit optreedt in een specifieke situatie, zoals in een bus of in een menigte, kan de bet/okkene nadien dergelijke situaties vermijden.Op vergelijkbare wijze kunnen vaak en onvoorspelbaar optredende paniekaanvallen zorgen voor angst om alleen te zijn of naar openbare gelegenheden te gaan. Een paniekaanval wordt vaak gevolgd door een aanhoudende angst voor het krijgen van een volgende aanval. Gemengde angststoornis en depressieve stoornisHierbij zijn symptomen van angst en depressie aanwezig, maar geen van beide groepen syndromen is op zichzelf ernstig genoeg om een diagnose te rechtvaardigen. Wanneer symptomen van een ernstige angst gecombineerd zijn met een lichtere vorm van depressie, is er vaak sprake van een fobie. Sommige autonome symptomen (beven, hartkloppingen, droge mond, maagklachten) zijn vaak aanwezig.

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Hersenen, Zenuwen, Geheugen, Geestesgesteldheid, Slaap