• rating
    • rating
    • rating
    • rating
    • rating
    2 mening
  • Getuigenissen (0)

Nachtarbeid en variabele werktijden: wat zijn de risico’s?

Nachtarbeid en variabele werktijden: wat zijn de risico’s?

De duur van de werkweek is sinds eind de jaren 1990 sterk verminderd. Maar er zijn nu wel meer atypische werktijden.
Ook nachtarbeid in ploegen komt nu meer voor, vooral bij vrouwen.
Naast het vaak langer durende woon-werkverkeer, de druk van het werk, het opgelegde ritme en het niet kunnen kiezen van de werktijden leidt nachtarbeid - in glijdende uren of op variabele werktijden - tot problemen met de organisatie van het dagelijkse leven, maar ook tot oververmoeidheid en ernstige gezondheidsstoornissen.

Waarover gaat het?

Vandaag hebben we het eerder over werk op atypische tijdstippen. Onder die term vallen zowel nachtarbeid als ploegenarbeid, werk op glijdende of variabele werktijden en deeltijds werken.

Vandaag werken bijna twee op de drie werknemers minstens af en toe volgens dit soort uurregelingen.

Atypische werktijden

Onder atypische werktijden verstaat men elke indeling van de werktijd die niet «standaard» is (dat wil zeggen tussen maandag en zaterdag en tussen 6 uur en 20 uur, behalve de feestdagen).

Nachtarbeid

Onder nachtarbeider verstaat men elke werknemer die gewoon is prestaties te leveren tussen 20 uur en 6 uur, tenzij:

  • de prestaties alleen tussen 6 uur ‘s ochtends en middernacht vallen;
  • de prestaties gewoonlijk beginnen vanaf 5 uur ‘s ochtends.

Wat zijn de belangrijkste betrokken beroepen?

  • Het personeel in de gezondheidssector.
  • Agenten van bewakingsfirma’s.
  • Het wegtransport (vrachtwagenchauffeurs), luchtvaartpersoneel (bemanning), zeevaartpersoneel, spoorwegpersoneel (treinconducteurs).
  • Horecapersoneel, werknemers in de voedingsindustrie, bakkers.
  • Personeel van de vuilophaaldiensten.
  • Politieagenten, leger, brandweer.
  • Autowegenpersoneel.
  • De productielijnen in de industrie.
  • Stokers.

Bijna 20 % van de bevolking in de westerse landen oefent een beroep uit met onregelmatige werktijden waardoor ze ’s nachts of volgens variabele werktijden moeten werken.

Wat zijn de gezondheidsrisico’s voor wie atypische werktijden heeft?

Slaapstoornissen zijn het belangrijkste en ingrijpendste gevolg.
De stoornissen gaan gepaard met periodes van slaperigheid overdag en psychische ontregeling.

Maar de somatische en psychische gevolgen van het werk op atypische werktijden reiken veel verder. Het leidt ook tot een verhoogd risico op een gastroduodenale zweer, ongelukken door slaperigheid, afwezigheid op het werk, depressies, een verstoord familiaal of sociaal leven.

Hoe komt dat?

Onze fysiologische activiteiten (bloeddruk, hartslag, lichaamstemperatuur, zuurstofverbruik, plassen, hormoonproductie, enz.) verlopen volgens cycli van 24 uur. De mens is een dagschepsel, het gros van deze activiteiten is overdag het sterkst en ’s nachts het zwakst. Elke verstoring van dat ritme veroorzaakt stoornissen in mindere of meerdere mate, afhankelijk van het tijdsverschil en hoelang men deze verschuivingen in de werktijd moet volhouden.

Lijst van mogelijke stoornissen:

  • Slaapstoornissen
    Ze worden versterkt door een lawaaierige omgeving, werkposten op variabele werktijden, inname van slaapmiddelen met een nog groter risico op slaperigheid als het te vervullen werk monotoon is (bewaken van een scherm, achter het stuur zitten, enz.).
    Slaapstoornissen worden veroorzaakt door een verstoring van het slaap-waakritme of circadiaans ritme.  Dat heeft nog andere belangrijke gevolgen voor de gezondheidstoestand.
  • Arbeidsongevallen
    ‘s Nachts gebeuren er meer arbeidsongevallen. Hetzelfde geldt voor verkeersongevallen voor chauffeurs die ’s nachts op de baan zijn.
  • Psychische stoornissen
    Nachtarbeiders lopen meer kans op prikkelbaarheid, stress, chronische vermoeidheid (slaapgebrek, lange trajecten van thuis naar het werk), angststoornissen, depressies waarvoor soms inname van antidepressiva of angstremmers nodig kan zijn.
    Het gevoel geïsoleerd en minder betrokken te zijn bij het bedrijfsleven kan die psychische stoornissen nog versterken.
  • Consumptie van stimulerende middelen en drugs
    Er bestaat een verhoogd risico op overdadige consumptie van koffie, sigaretten, voedsel (met gevaar voor obesitas bij werknemers die ’s nachts of op onregelmatige tijdstippen werken), alcohol of drugs om de slaperigheid en de stress te overwinnen.
  • Spijsverterings- en cardiovasculaire stoornissen
    Mensen die werken op atypische tijdstippen lopen meer kans om spijsverteringsstoornissen te krijgen, zoals gastroduodenale zweren en  cardiovasculaire stoornissen.
  • Cognitieve en concentratiestoornissen
    De intellectuele prestaties en de concentratie liggen lager bij beroepsprestaties die op atypische werktijden worden geleverd.
  • Verstoord sociaal en gezinsleven
    Het sociale en gezinsleven is zwaar verstoord. De werknemer kan onmogelijk deelnemen aan bepaalde familiale gebeurtenissen, hij kan niet aan sport doen, enz.
  • Hormonale en biologische stoornissen
    De verstoring van het slaap-waakritme  leidt tot afwijkingen in de biologische parameters, vooral dan de hormonale (melatonine, cortisol, testosteron, enz.), maar ook tot afwijkende waarden voor cholesterol en prolactine. Dat kan tot heel wat stoornissen leiden.
  • Risico’s op kanker
    Nachtarbeid geeft een verhoogd risico op kanker.
    In 2008 klasseerde het ‘International Agency for Research on Cancer’ (Iarc) het werk op atypische werktijden als «waarschijnlijk kankerverwekkend».

Werknemers die atypische werktijden hebben, hebben meer slaapstoornissen. Die hebben zowel hun weerslag op het gedrag als op de gezondheidstoestand.
Naast de impact op het sterftecijfer hebben de stoornissen ook een belangrijke uitwerking op de sociale en professionele prestaties.

Bijgewerkt door Isabelle Eustache, bewerkt door C. De Kock, gezondheidsjournaliste op 04/05/2015
Origineel artikel geschreven door op 18/10/2005

Bronnen: Institut national de recherche et de sécurité (INRS), http://www.inrs.fr/accueil/situations-travail/horaires-decales.html. Service interprofessionnel de santé au travail (SIST), http://www.sante-au-travail.fr/fiches-prevention/travail -de-nuit. http://www.sante-et-travail.fr. Assurance maladie, risques professionnels.

Vindt u het artikel interessant?