Littekens als souvenirs

Wie sport zegt, zegt automatisch blessures. Die laten soms blijvende littekens na, afhankelijk van de ernst van de letsels en hoe goed ze verzorgd worden.

• Een noodzakelijke bescherming

Wondgenezing is een uiterst complex proces en duurt veel langer dan je zou denken. Neem nu een bokser wiens wenkbrauwboog wordt opengereten tijdens een kamp. Hij krijgt vier hechtingen die na tien dagen verwijderd worden. Waarna hij wellicht stilaan weer letterlijk aan de slag mag, zo denkt hij. Eigenlijk zit hij dan nog maar in de allereerste consolidatiefase, de zogenaamde kleeffase. Bij snijwonden ontstaat spontaan een lokale vaatuitzetting. Die bloedtoevoer reinigt en ontsmet zelfs de wonde. Vervolgens gaat de huid weer oppervlakkig dicht, maar blijft ze daaronder kwetsbaar. Hoelang die kleeffase duurt, hangt uiteraard af van hoe sterk de zone gevasculariseerd is. Bij de wenkbrauwen mogen de hechtingen na zeven dagen verwijderd worden, maar bij rug- en borstkasletsels moet de patiënt twee weken geduld oefenen, soms zelfs meer. Dan volgt de zogenaamde hypertrofische wondgenezingsfase, die drie maanden duurt. Er vormt zich dan een oedeem. De huid is hard en rood, en blijft brozer. Het is dan aan te raden om de pijnlijke zone te masseren, om verkleving tegen te gaan. Tussen de derde en de zesde maand ten slotte volgt de desinfiltratiefase, waarbij de ontsteking verdwijnt en de pijn vermindert. De onderste huidlagen vormen zich opnieuw. Maar terwijl de spier zich herstelt zonder het minste spoor na te laten van de opgelopen letsels, blijft de huid de sporen dragen van de verwondingen en wordt ze nooit meer helemaal zoals voordien.

Een noodzakelijke bescherming

Soms blijft het litteken immers lelijk, paarsig en gepigmenteerd. Om dat te vermijden, moet u de blessure uit de zon houden. De littekencellen zijn immers "nieuwe" cellen. Bij de minste UV-straal komt er melanine vrij, en het litteken valt des te meer op als het rood of zelfs zwart uitslaat. Leg dus de eerste zes maanden een afsluitend verband op de wonde of breng verschillende keren per dag een total sunblock aan. Geregeld rijst er nog een ander probleem: een hypertrofisch of keloïd litteken. De geteisterde huid zwelt op als een fietsband. Een "keloïde tumor", zoals plastisch chirurgen het noemen, ontstaat bij voorkeur op een dikke, vette huid, vooral bij zwarten. Dergelijke littekens komen ook vaak voor op de rug of het borstbeen. Zo lopen heel wat geopereerde hartpatiënten rond met een lelijke zwelling op de borst. Om die te verwijderen, zijn al tevergeefs radiotherapie of lokale corticoïden uitgeprobeerd. Onlangs werd een nieuwe, veelbelovende behandeling ontwikkeld: zelfklevende verbanden met siliconen. Tot slot is er nog een laatste adder onder het gras bij wondgenezing. Soms scheidt de wonde immers samentrekbare moleculen af. Die doen de uiteinden van de huid samentrekken, waardoor de huid verhardt. Dat komt vooral voor bij zones met vrije randen (oogleden, lippen) en bij brandwonden. Zo hield autocoureur Nicky Lauda aan zijn ongeval in de Nürburgring in 1976 een wasachtig gezicht over. In dergelijke gevallen is de behandeling moeilijker en altijd van lange adem. Wel kunnen brandwondpatiënten die tijdig behandeld worden, hun bewegingsvrijheid volledig terugwinnen. Zo oogstte de Cubaanse hardloopster Ana Fidelia Quirot weer sportieve successen nadat ze vreselijke brandwonden opliep toen haar huis in vlammen opging.

Artikel gepubliceerd door Gilles Goetghebuer, gezondheidsjournalist op 11/10/2005