Ziekte van Parkinson: oorzaken, behandeling...

De ziekte van Parkinson is een frequente ziekte, vooral op oudere leeftijd. De ziekte begint zeer insidieus en wordt gekenmerkt door enkele typische symptomen. Mannen worden tweemaal vaker aangetast dan vrouwen en in 5 tot 10% van de gevallen vindt men een familiale predispositie. In België lijden 25 tot 30.000 mensen aan de ziekte van Parkinson.

De drie belangrijkste klinische tekenen van de ziekte van Parkinson zijn

• Akinesie: het belangrijkste en hinderlijkste symptoom. De bewegingen zijn trager, minder breed en vermoeiend. De patiënt beweegt zoals in een vertraagde film. Zijn gezicht is minder expressief, de stem is eentonig en zwak. De patiënt gaat met kleine pasjes, waarbij de armen niet meer bewegen, maar naast het lichaam blijven hangen. De patiënt kan soms moeilijk starten, is als het ware geblokkeerd en maakt daarbij vaak pas op de plaats. Ook het geschrift verandert en wordt alsmaar kleiner naarmate de patiënt schrijft. Die 'micrografie' is een zeer belangrijk vroeg ziekteteken.
  


• Hypertonie: stijfheid van een arm of een been, zoals een loden pijp: het lidmaat blijft staan in de houding waarin het werd gezet. Als de onderzoeker de pols of de elleboog plooit, verdwijnt de hypertonie soms met schokjes, wat leidt tot het tandradfenomeen.
  


• Bevingen (tremor): de bevingen verschijnen in rust; het zijn ontspannen spieren die beven. De bevingen zijn regelmatig en traag en betreffen vooral de extremiteiten (handen, voeten, kin); het hoofd blijft gespaard. De bevingen verergeren bij vermoeidheid, emoties en concentratie en verminderen of verdwijnen bij willekeurige bewegingen, zodat de patiënt nog fijne, precieze activiteiten kan verrichten. De bevingen komen eerst aan één kant voor, maar daarna kan ook de andere kant worden getroffen; toch zal de tremor steeds meer uitgesproken zijn aan één kant.
  


• Andere tekenen van de ziekte zijn houdingsstoornissen: de patiënt staat stijf voorovergebogen met de knieën en ellebogen half geplooid. Die houding leidt tot instabiliteit en verklaart waarom de patiënten vaak vallen. Andere tekenen zijn: verhoogde speekselsecretie (speekselvloed), problemen met het convergeren van de ogen, lage bloeddruk, gewichtsverlies en neiging tot depressie.
  

Welke zijn de oorzaken?

De oorzaak van de ziekte van Parkinson is niet gekend. We weten wel dat de ziekte wordt gekenmerkt door een verlies van neuronen (zenuwcellen) in welbepaalde zones van de hersenen. De neuronen van die gebieden maken normaal een scheikundige boodschapper (neurotransmitter) aan, dopamine genaamd. Een tekort aan dopamine is verantwoordelijk voor de typische tekenen van de ziekte. Mogelijke oorzakelijke factoren zijn toxische stoffen (pesticiden, herbiciden), genetische factoren en herhaalde traumata.

Wanneer raadplegen?

- In geval van occasionele eenzijdige rusttremor, eventueel voorafgegaan door een gevoel van inwendige beving (tremulatie).
- Als bepaalde, weinig precieze fenomenen beginnen te hinderen: gevoel van stijfheid of traagheid van een arm of een been, verandering van schrift (het schrift wordt kleiner), verlies van handigheid van een hand (piano), spierpijn aan de schouder, algemene vermoeidheid of vermagering.

Praktische raadgevingen

- Informatie inwinnen over de ziekte, het ziektestadium, de evolutie.
- De behandeling die door de arts werd voorgeschreven, zorgvuldig volgen: de medicatie regelmatig op de juiste tijdstippen innemen is van groot belang voor de doeltreffendheid en de tolerantie ervan.
- De behandeling wordt aangepast naarmate de ziekte evolueert. Constant moet worden nagegaan of het tekort aan dopamine voldoende wordt gecorrigeerd (door toediening van L-dopa of van producten die de effecten van dopamine nabootsten, zoals de dopaminerge agonisten.
- Kinesitherapie is aangewezen om de ademhalingscapaciteit en de beweeglijkheid van de gewrichten op peil te houden en om het stappen en het evenwicht te onderhouden.
- Sociale begeleiding aanvaarden: verklaring van langdurige ziekte (ALD), thuishulp, hulp in het huishouden, openen van een dossier bij een maatschappelijk werkster, aanvraag van toekenning voor autonomie, enz.
- Psychologische begeleiding is ook belangrijk: een depressie is niet een 'reactie' op de ziekte, maar een gevolg ervan.

Wat gebeurt er bij de raadpleging?

De arts zal u ondervragen en klinisch onderzoeken om akinesie, hypertonie en tremor aan het licht te brengen. Deze drie symptomen gaan vaak gepaard met algemene verschijnselen. Ook de weerslag ervan op het beroepsleven en het sociale leven moet worden geëvalueerd: rijvaardigheid, vermogen om te reizen, zich alleen te verplaatsen, hinder bij de activiteiten van het dagelijks leven, kleden, toiletbezoek, voeding, eventuele afhankelijkheid van een partner, enz. Aanvullende onderzoeken zijn niet noodzakelijk om de diagnose te stellen.

Behandeling

De ziekte van Parkinson evolueert en de evolutie verschilt aanzienlijk van patiënt tot patiënt. De huidige geneesmiddelen vertragen de evolutie van de ziekte, maar genezen de ziekte niet. Een ziekte van Parkinson met vooral 'tremor' heeft een betere prognose dan vormen die beginnen met 'akinesie' of 'hypertonie'.
In het begin, als de patiënt last begint te krijgen in het dagelijks leven, kan men anticholinergica in lage doses geven om de 'tremor' te behandelen of amantadine in de beginfase van de akinesie. Soms is het nuttig antidepressiva of anxiolytica in lage doses te nemen. Geen neuroleptica gebruiken. Als deze geneesmiddelen niet meer volstaan, is het wenselijk een behandeling met L-dopa in te stellen. Sommige artsen geven L-dopa na 6 maanden evolutie van de ziekte, andere wachten 3 tot 4 jaar. Steeds moet worden gezocht naar een minimale efficiënte dosis, dosis die kan variëren van patiënt tot patiënt.
Met de jaren zal de ziekte toch verergeren, de behandeling kan bijwerkingen veroorzaken (onwillekeurige bewegingen, fluctuerende effecten) of de afhankelijkheid kan toenemen. Dan is het aangewezen de doses over meerdere innamen te verdelen en dopaminerge antagonisten toe te voegen.
Een nieuw therapeutisch denkspoor is compensatie van het verlies van neuronen door transplantatie van foetale neuronen. Deze techniek bevindt zich nog in een experimenteel stadium, maar zal de komende jaren misschien goede resultaten opleveren.

Contacten:

Association Parkinson asbl
rue Champ des Alouettes 70 a
B-4557 FRAITURE-EN-CONDROZ
BELGIQUE
Tél. +32 (0) 85 51 91 09 Fax +32 (0) 85 51 29 35
Email: ass.parkinson.francophone@wanadoo.be
URL : http://users.belgacom.net/association.parkinson

VLAAMSE VERENIGING PARKINSON vzw
Godelieve Janssens
Gebr. Boellaan 42, 9140 TEMSE
Tel: 03/771.14.13
Fax: 03/771.14.13
Email: geb.boel@skynet.be

PARKINSONVERENIGING VLAAMSE GEMEENSCHAP vzw
Secretariaat
Zeedijk 286, 8400 OOSTENDE
Tel: 059/70.51.81
Bereikbaarheid: voormiddag
Email: parkinson.belgium@planetinternet.be

Andere interessante links:
SeniorenNet : www.seniorennet.be
Expertise Centra Dementie Vlaanderen: www.ecd-vlaanderen.be

Aanpassing: Pierre Dewaele
13/01/2002
Medica Press

• Stuur dit artikel naar een vriend
• Print dit artikel
• Schrijf je in op de nieuwsbrief