Het zwijgen van de psychoanalyticus: een noodzakelijk kwaad?

Als je tijdens een psychoanalyse op de sofa ligt, bewaart de psychoanalyticus zo halsstarrig het zwijgen, dat het verwarrend en zelfs beangstigend kan werken. Waarom dat stilzwijgen? Is het zwijgen van de psychoanalyticus noodzakelijk voor de therapie? En hoe zit dat in de analytische psychotherapie?

• Sigmund Freud
• Wat is de rol van de stilte in de analytische psychotherapie?

Sigmund Freud

Het belang van de stilte in de psychotherapie werd ontdekt door Sigmund Freud, toen een van zijn patiënten hem vroeg om te zwijgen, zodat ze zich vrijer kon uiten.

Het doel van de stilte in de psychoanalyse is dus dat de patiënt zijn gevoelens, gedachten en herinneringen zo vrij mogelijk kan laten opkomen (vrije associatie).
Daarom ligt de patiënt ook op een sofa, op een plek vanwaar hij zijn analyticus niet kan zien. De patiënt verricht dus het grootste werk, terwijl de therapeut op de achtergrond blijft en zwijgt. Of toch bijna, want zijn taak is om de aspecten die hij belangrijk vindt verder te helpen uitwerken en te duiden. Over het algemeen gaat men ervan uit dat 'hoe minder de psychoanalyticus spreekt, hoe belangrijker datgene wat hij zegt'.

Dat neemt niet weg dat het stilzwijgen van de analyticus intrigerend, soms ook irriterend of beangstigend is. Psychoanalyse is wel een therapie die zich over het algemeen richt tot mensen die goed geïnformeerd zijn, en die dus weten dat ze helemaal op zichzelf teruggeworpen zullen worden en oog in oog zullen komen te staan met zichzelf.

Voor andere mensen kan de analytische psychotherapie een alternatieve oplossing zijn of zelfs een voorbereiding op de psychoanalyse. In deze therapievorm zitten de therapeut en de patiënt tegenover elkaar en wordt de patiënt meer gestuurd door de interpretaties van de analyticus. De blik en het woord van de therapeut werken ondersteunend en de patiënt kan zich daardoor gemakkelijker uiten.
Het werk is ook minder intens en de zittingen zijn korter en volgen elkaar minder snel op.
Deze therapievorm is erg doeltreffend om bewuste psychische conflicten los te maken.

Wat is de rol van de stilte in de analytische psychotherapie?

Sinds Freud is er in de werkmethoden een en ander veranderd. De zwijgende houding die de psychotherapeut van meet af aan tegenover zijn patiënt aanneemt, is niet altijd gunstig en is niet noodzakelijk de beste aanpak. Een behandeling waarbij de therapeut in het begin meer tussenbeide komt, kan de patiënt geruststellen. Hij zal zich gemakkelijker laten gaan en de geleidelijk ingevoerde stilte beter verdragen. Het zwijgen heeft hier dan wel niet dezelfde impact als in de psychoanalyse, maar blijft ook hier onontbeerlijk. Het brengt de patiënt dichter bij zijn onbewuste en wekt een zekere frustratie op, waardoor onbewuste verdrongen aspecten naar boven kunnen komen.

Tot slot: het is belangrijk dat de patiënt op de hoogte is van het therapeutische nut van de stilte. De therapeut moet het dus aan zijn patiënten uitleggen. Als dat niet gebeurt, moet de patiënt erover praten. Het is ook vaak beter om de stilte geleidelijk in te voeren en de patiënt niet met nog meer angst of leed op te zadelen.

Artikel gepubliceerd door Isabelle Eustache, bewerkt door C. De Kock, gezondheidsjournaliste op 18/07/2006

Bronnen: Persbericht ASP, psychologues associés, 27 juni 2006, Parijs.