De afhankelijke en de passief-agressieve persoonlijkheid

Zeer schematisch zouden we kunnen stellen dat mensen met een 'afhankelijke persoonlijkheid' een zekere neiging hebben om zich vast te klampen aan anderen, terwijl iedereen vroeg of laat wel eens in botsing komt met een 'passief-agressieve persoonlijkheid'. U voelt zich heel sterk afhankelijk van anderen? Sommige mensen roepen bij u agressie op? Dan kan dit artikel u helpen om meer inzicht te krijgen in uzelf en de anderen.

• De afhankelijke persoonlijkheid kan niet zonder de anderen
• De passief-agressieve persoonlijkheid pleegt passief verzet

De afhankelijke persoonlijkheid kan niet zonder de anderen

De afhankelijke persoonlijkheid heeft de "anderen" nodig om te leven en te overleven. Ze is ervan overtuigd dat ze alleen niets kan en dat "de anderen" automatisch beter zijn dan zij. Vandaar dat ze er alles aan doet om nooit alleen te zijn en zich te doen aanvaarden in de groep. Niets is pijnlijker voor haar dan zich uitgesloten te voelen, bijvoorbeeld uit een groep collega's die uitstekend met elkaar opschieten. De afhankelijke persoonlijkheid is trouwens tot alle compromissen bereid om niet uitgesloten te worden. Ze laat de anderen beslissen in haar plaats en volgt gedwee de kudde in plaats van haar eigen mening te geven, om toch vooral de rest niet tegen te spreken en niet het risico te lopen om uitgesloten te worden. De Engelse arts en psychoanalyticus Michael Balint heeft dit persoonlijkheidsprofiel grondig bestudeerd. Volgens hem zijn we allemaal in verschillende mate geneigd om ons ofwel afhankelijk ofwel autonoom op te stellen. In werkelijkheid zijn we beide tegelijk. Onze afhankelijkheid is nodig om te leven, want samenleven vereist per definitie de aanvaarding dat we in zekere mate afhankelijk zijn van anderen. Volwassen zijn, betekent echter ook autonoom zijn, in staat zijn om ons eigen leven te leiden en onze eigen beslissingen te nemen, zonder daarvoor noodzakelijk van anderen af te hangen. Michael Balint noemt deze personen, die dus vooral hun "afhankelijkheidspool" hebben ontwikkeld, "ocnofielen" (van het Griekse okneo, zich hechten aan), in tegenstelling tot de "filobaten" of autonome persoonlijkheden. "Ocnofielen" verwachten van de anderen dat ze al hun behoeften raden en vervullen. Het is alsof ze nog altijd op zoek zijn naar het verloren paradijs uit hun kindertijd. In die levensfase konden ze rekenen op hun moeder om al hun behoeften te vervullen en hadden ze het gevoel dat de wereld hen op hun wenken bediende. Tegenover een afhankelijke persoonlijkheid moet u de zaken subtiel aanpakken: laat ze zich niet voortdurend aan u vastklampen, spoor haar aan om initiatieven te nemen en laat haar tegelijk zien dat u haar niet laat vallen…

De passief-agressieve persoonlijkheid pleegt passief verzet

Van de "moeilijke persoonlijkheden" is de passief-agressieve persoonlijkheid zeker niet de makkelijkste! Ze lijkt altijd passief voor de dag te komen, wat bij anderen vaak een zekere agressie opwekt. Bovendien is die passiviteit slechts schijn, want ze is maar een subtiele manier om haar eigen agressiviteit of vijandigheid te uiten tegenover anderen. De passief-agressieve persoonlijkheid heeft het namelijk moeilijk om haar eigen agressie te uiten. Tegelijk kan ze slecht tegen kritiek of bevelen, want zich onderwerpen ervaart ze als een nederlaag. Resultaat: ze kan niet echt zeggen wat ze denkt (vanuit haar standpunt dat mensen te zeer de neiging hebben om te zeggen wat ze denken), dus heeft ze vlug de neiging om te klagen, zich gefrustreerd te voelen en zichzelf te zien als het eeuwige slachtoffer van de boze bedoelingen van anderen. Maar opgelet: we stellen ons vroeg of laat allemaal wel eens passief-agressief op. Bijvoorbeeld als we een taak willen ontlopen waar we tegenop zien. Ook tieners kunnen daar wat van (gelukkig gaat het om voorbijgaand gedrag…) als ze zich afzetten tegen het ouderlijk gezag en geen vin verroeren als pa of ma hun vraagt om een handje toe te steken in het huishouden! Tegenover echt passief-agressieve persoonlijkheden die systematisch dergelijk gedrag vertonen, moet u zich tactvol leren te gedragen, ongeacht de context. Probeer vriendelijk te zijn tegen hen, ook al zou u hen liever uitkafferen, en vraag hun om openlijk hun gal te spuwen en hun frustraties te uiten, zodat u niet hun als passiviteit vermomde agressie over u heen krijgt!

Artikel gepubliceerd door Dr. Catherine Feldman, bewerkt door C. De Kock, gezondheidsjournaliste op 02/12/2003