Bijnieren

5. Hypofunctie

Deze stoornis kan zich geleidelijk ontwikkelen en ook plotseling optreden. Een plotselinge (acute) teruggang in werking van de bijnierschors komt nog wel eens voor na een infectie of een bloeding in de bijnier, terwijl vroeger een geleidelijke afneming in activiteit altijd werd veroorzaakt door tuberculose.Ook kan het orgaan zelf door onbekende oorzaak of door een gezwel geleidelijk steeds minder actief worden. Het ziektebeeld dat hiervan het gevolg is werd beschreven door de 19e-eeuwse Engelse arts dr. Addison (syndroom van Addison).Opgemerkt moet worden, dat er bij deze aandoening niet alleen een ernstig tekort is aan cortisol maar ook aan andere bijnierschorshormonen. Ten gevolge van het tekort aan mineralocorticoïden treden daarom ook stoornissen op in de nierwerking en door een tekort aan geslachtshormonen verloopt de werking van de geslachtsklieren niet meer normaal.Bij een plotseling optredend verlies van werking worden de verschijnselen meestal pas opgemerkt wanneer de patiënt zich in een zogeheten crisis bevindt. Deze kan bijvoorbeeld optreden in aansluiting op grote lichamelijke belasting of geestelijke spanning zoals angst ('stress').Dezelfde verschijnselen als bij de chronische vorm worden waargenomen, maar dan in zeer versterkte mate als er sprake is van een acute conditie. Ernstig zijn in dit verband de diarree en de koorts die gepaard gaan met uitdroging en shock. Sterke verlaging van het bloedsuikergehalte kan op de voorgrond staan en niet zelden raakt de patiënt in een toestand van bewusteloosheid (coma) die tot de dood kan leiden.Bij de chronische vorm zijn de verschijnselen over een veel langer tijdperk uitgestrekt. De patiënten hebben in het algemeen de volgende symptomen:- moeheid;- diarree;- braken;- vermagering;- bruine verkleuring van de huid. HuidverkleuringDe verkleuring van de huid wordt verklaard door het feit dat de productie van cortisol door de bijnierschors is verminderd. Door het lage gehalte aan cortisol van het bloed krijgt het voor cortisol gevoelige deel van de tussenhersenen en dus ook het hersenaanhangsel een prikkel om ACTH te produceren.Er zijn aanwijzingen dat hierdoor ook de productie van nog een ander hormoon uit het hersenaanhangsel wordt aangezet. Dit is het melanoforenhormoon, dat onder andere verantwoordelijk is voor de bruine verkleuring van de huid en de slijmvliezen. Deze huidverkleuring treedt overigens op onafhankelijk van de invloed van het zonlicht. Merkwaardig is wel dat deze bruine verkleuring soms lange tijd voor het uitbreken van de ziekte door de patiënt werd opgemerkt. De andere verschijnselen - braken, diarree en ±ijn in de buik - worden dan niet meer in verband gebracht met de gestoorde werking van de bijnierschors maar meestal met een of andere (veronderstelde) aandoening van de buik. BehandelingDe behandeling is tegenwoordig veelbelovend omdat de hormonen van de bijnierschors synthetisch geproduceerd kunnen worden. Zo wordt een tekort of ontbreken van een of meerdere hormonen aangevuld (substitutietherapie) en de taak van de bijnieren wordt op deze wijze overgenomen. OnderzoekDe bruine huidverkleuring bij de ziekte van Addison is karakteristiek. In het zeldzame geval dat geen bruine verkleuringen aanwezig zijn spreekt men van 'witte Addison'.Teneinde te kunnen uitmaken of men te doen heeft met een te geringe werking (hypofunctie) van de schors van de bijnier (primaire bijnierinsufficiëntie) of met een tekortschieten van het hersenaanhangsel (secundaire bijnierinsufficiëntie), wordt een test gedaan waarbij de afbraakproducten van de hormonen in de urine en het bloed worden gemeten voor en na inspuiting van ACTH.Indien de oorzaak in het hersenaanhangsel is gelegen is meestal niet alleen de ACTH-vorming van het hersenaanhangsel gestoord met als gevolg uitval van de schors van de bijnier, maar zijn er vele andere ziekteverschijnselen.Karakteristiek voor deze ontstaanswijze is dat dan geen bruine verkleuring optreedt omdat ook de productie van het stimulerende hormoon, het melanoforenhormoon van het hersenaanhangsel, is uitgevallen. Het ziektebeeld wordt voornamelijk gekenmerkt door ziekteverschijnselen die optreden doordat tevens een verminderde werking van de geslachtsklieren en een verminderde functie van de schildklier zijn ontstaan.Met behulp van gedifferentieerd bloed- en scanonderzoek kan men tegenwoordig inzicht verkrijgen in de afwijking die ten grondslag ligt aan de aandoeningen van de bijnierschors en het bijniermerg.

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Seks, Nieren, Urinesysteem