Bacteriën tegen de ziekte van Crohn

Een aantal patiënten met de ziekte van Crohn kreeg een behandeling met genetisch gewijzigde bacteriën, in de hoop dat die in hun darmen Interleukine 10 zouden afscheiden, een mogelijk genezend eiwit.

• Bacteriën die doeltreffend zijn in de darmen, maar zich niet ontwikkelen in de natuur

Behandeling met genetisch gewijzigde Lactococcus lactis-bacteriën werd als concept ontwikkeld door Lothar Steidler, een Belg die in het VIB (Vlaams Interuniversitair Instituut voor Biotechnologie) werkt. Deze micro-organismen worden onder meer gebruikt in de melkindustrie voor de omzetting van melk in karnemelk of in kaas, en maken deel uit van onze normale darmflora. L. Steidler kwam op het idee om op deze lactokok een menselijk gen te transplanteren dat codeert voor Interleukine-10. Il-10 is een cytokine die de ontstekingsreacties van de darmen afremt door de activiteit van de immuuncellen te verminderen. Bij de ziekte van Crohn is het precies de hyperactiviteit van die immuuncellen die de chronische darmontsteking veroorzaakt. Infusietests met grote hoeveelheden Il-10 leverden tot nog toe geen resultaat op omdat slechts een klein gedeelte van het eiwit in de darmen terechtkwam. De verwachtingen tegenover genetisch gewijzigde bacteriën zijn dan ook hooggespannen.

Bacteriën die doeltreffend zijn in de darmen, maar zich niet ontwikkelen in de natuur

Alvorens klinische tests te kunnen uitvoeren, moest men er zeker van zijn dat deze genetisch gewijzigde bacteriën niet als zodanig aanwezig waren in het milieu. Biotechnologen losten dit probleem op door het gen dat codeert voor thymidilaat synthetase te elimineren uit het genoom van de bacterie. In die omstandigheden kan de lactokok alleen overleven in een omgeving die rijk is aan thymine of thymidine. Deze moleculen zijn niet in voldoende mate aanwezig in de natuur, maar wel in de darmen van zoogdieren. Lothar Steidler voerde met succes tests uit op genetisch gewijzigde bacteriën in vitro, maar ook op varkens. De bacterie produceerde overvloedig Il-10 in de darmen van de varkens, maar kon daarbuiten niet overleven. Ondanks deze bemoedigende resultaten willen de onderzoekers geen valse hoop wekken bij de patiënten. De behandeling zou immers pas beschikbaar zijn over 5 à 10 jaar.

Artikel gepubliceerd door C. De Kock, gezondheidsjournaliste op 22/07/2003

Bronnen: De Artsenkrant, 4 juli 2003.