Alles weten over dementie

7. Erfelijkheid

De belangrijkste chemische stoffen in de celkern zijn de nucleïnezuren DNA en RNA. Het DNA vormt spiralen waarbinnen zich de genen (de feitelijke dragers van alle erfelijke eigenschappen) bevinden. Al deze DNA-spiralen vormen met andere stoffen gigantische microscopische bouwwerken: de chromosomen. Deze chromosomen, die in alle cellen voorkomen en dus ook in de circa 40 miljard zenuwcellen van de hersenen, bevatten alle erfelijke informatie van een levend wezen. Indien er sprake is van erfelijke vormen van dementie, moeten deze uiteindelijk in de genen van de chromosnen aantoonbaar zijn. Voor een groot aantal ziekten heeft men thans kunnen vaststellen dat ze via de genen van ouders op kinderen worden overgebracht, als ze vastliggen in de genetische code van het DNA. Als dat inderdaad het geval is, kan men terecht spreken van een erfelijke aandoening of ziekte. In zijn algemeenheid kan men zeggen dat dementie niet erfelijk is; er is echter een bepaalde groep patiënten waarbij de erfelijkheid wel degelijk een rol kan spelen. Het blijkt dat bij het overgrote deel van de Alzheimer-patiënten, rond de 90 procent, niet rechtstreeks van een erfelijke belasting sprake is. Tien jaar geleden leek het nog vrijwel ondenkbaar dat genen als dragers van onze erfelijkheid een rol zouden kunnen spelen bij het ontstaan van deze ziekte. Erfelijke of preseniele dementie kenmerkt zich vooral doordat de ziekte zich op jongere leeftijd, vóór het 65e levensjaar, manifesteert en ook sneller voortschrijdt. Wat betreft de zichtbare afwijkingen in de hersenen is er echter geen verschil. Er is dus geen wezenlijk, kwalitatief onderscheid tussen de erfelijke en niet-erfelijke vormen van dementie van het Alzheimer-type. Dementie-genen Men heeft door minutieus moleculair onderzoek kunnen vaststellen dat er naast het reeds bekende APP-gen (gelegen op chromosoom 21) nog twee andere genen zijn, PS-1 (gelegen op chromosoom 14) en PS-2 (gelegen op chromosoom 1), die een rol kunnen spelen bij het ontstaan van dementie. APP staat voor amyloïd-precursor proteïne. PS staat voor presenile. APP-gen Het APP-gen produceert het zogenoemde amyloïd-eiwit. Een fragment van dit eiwit, bèta-amyloïd, is het belangrijkste bestanddeel van de karakteristieke plaques (neerslagen) die zich in de hersenen van Alzheimer-patiënten vormen. Het amyloïd is een klein fragment van het veel grotere eiwit APP. Amyloïd komt vrij wanneer APP wordt afgebroken. De normale gang van zaken is dat APP in kleine fragmenten uiteenvalt, waarbij ook het amyloïd-gedeelte wordt gefragmenteerd. Onder bepaalde omstandigheden kan de afbraak van APP echter anders verlopen, en wel zó dat het amyloïd-fragment gespaard blijft en niet in kleine brokjes uiteenvalt. Als dat gebeurt, en het amyloïd-fragment van het APP-molecuul niet verder wordt afgebroken, is de kans groot dat dementie van het Alzheimer-type ontstaat. Onderzoek heeft aangetoond dat afwijkingen van het APP-gen inderdaad leiden tot de ziekte, maar ze zijn slechts verantwoordelijk voor een klein deel (ongeveer 5 procent) van de erfelijke dementieën. PS-gen Het gen PS-1 lijkt verantwoordelijk voor een veel groter aantal gevallen van preseniele dementie, volgens de huidige gegevens voor ongeveer 70 procent van alle erfelijke vormen van Alzheimer. Het gen PS-2 voor nog eens 5 procent. Wat de drie Alzheimer-genen - APP, PS-1 en PS-2 - nu precies doen, afzonderlijk of in reactie op elkaar, is nog niet precies bekend.

Artikel gepubliceerd door Medica Press op 10/03/2003

Bronnen: Medica Press

Deze fiche maakt deel uit van de gids Gids Ziekten en aandoeningen, rubriek Hersenen, Zenuwen, Geheugen, Geestesgesteldheid, Slaap